De omweg die je brein nodig heeft om instant veiligheid te ervaren (én verteringsrust) #25
Shownotes
Zelf ben ik een tijdlang zoekende geweest naar de beste ingang voor mijn zenuwstelsel naar veiligheid en tot mijn verbazing was dat niet via ademhalingsoefeningen - want hoe ontspannend sommige practices ook zijn: ze vertrekken vanuit je sturende brein.
Ik leg je uit hoe het dan wél werkt en op welke manier ik mijn zenuwstelsel in microstapjes heb geleerd hoe het veiligheid vindt in kleine ankers in mijn dag.
LAVELKE LAVENDELOLIE
Bij vragen mag je me een berichtje sturen op Instagram via @gutness_met_elke
UITGESCHREVEN TEKST
In 2023 nam ik een sabbatjaar. Op papier had ik alles wat ik nodig had om te herstellen: tijd, ruimte, geen agenda die me opjoeg. Ik verwachtte dat mijn lichaam zou ontspannen zodra de druk wegviel.
Dat gebeurde niet. Sterker nog, de eerste weken voelde ik me onrustiger dan toen ik nog volle dagen werkte.
Ik snapte er niks van. Ik had toch net gedaan wat iedereen me altijd aanraadt als je overprikkeld bent: minder doen, meer ruimte, rust nemen. En toch bleef mijn lichaam op scherp staan, alsof er iets mis was.
Pas jaren later begreep ik waarom. En die uitleg is exact waar ik het vandaag over wil hebben — want ik denk dat heel veel mensen die me beluisteren hetzelfde patroon herkennen.
Want zelfs als je moe of overweldigd bent, zoekt je lichaam niet per se rust. Het zoekt veiligheid. Dus dat zijn niet altijd dezelfde dingen.
Veiligheid, voor je brein, betekent vooral: herkenning. Een situatie waar je systeem al ervaring mee heeft, een patroon dat het kent, iets voorspelbaars. Een volle agenda met bekende taken kan daardoor — hoe gek het ook klinkt — veiliger aanvoelen dan een lege dag zonder structuur. En dat klinkt algauw als heel controlerend. Ik dacht dat vroeger ook: ik wilde loslaten, meer volgens mijn gevoel leven en dus vooral net structuren loslaten. Wist ik veel dat mijn zenuwstelsel dat heel bedreigend vond. Dus nu weet ik dat structuur geen controlemechanisme hoeft te zijn, maar net een bedding voor je zenuwstelsel omdat je brein weet wat er komt.
Toen ik dat bewuste sabbatjaar nam , dacht ik mezelf iets te geven wat ik nog nooit had meegemaakt: een compleet open dag, zonder vast ritme, zonder duidelijke rol. Voor mijn zenuwstelsel was dat helaas geen rust. Dat was onbekend terrein. En onbekend terrein wordt door een lichaam dat toch al gevoelig is voor prikkels, sneller als bedreiging gelezen dan als kans om te herstellen.
Dat was de eerste keer dat ik echt begreep: rust is geen kwestie van minder doen. Het is een kwestie van je zenuwstelsel iets geven wat het herkent als veilig — en dat is niet voor iedereen hetzelfde.
De jaren daarna ben ik dat gaan uitzoeken. Ik had geen handleiding en lange tijd zelfs geen woorden - want in deze podcast praat ik nog maar iets meer dan een jaar over het zenuwstelsel als term. Ik haalde dit initieel niet uit handboeken, maar leerde hoe het werkt vanuit heel veel vallen en opstaan met mezelf.
Ik ontdekte dat ik niet zomaar "moest ontspannen" — ik moest mijn lichaam stap voor stap laten wennen aan nieuwe signalen van veiligheid. Somatisch werk, beweging die niet gericht was op presteren maar op voelen wat er in mijn lijf gebeurde, en het werk met de verschillende delen in mezelf die allemaal een andere reden hadden om vast te houden aan controle of drukte.
Wat ik daarin steeds opnieuw mocht ervaren, is dat mijn zenuwstelsel niet overtuigd werd door wat ik dacht. Het werd overtuigd door wat het voelde, rook, hoorde — concrete, lichamelijke signalen. Denken alleen bracht me nergens. En ik had in al die jaren zoveel met mijn hoofd gewerkt want mindsetwerk draag ik hoog in het vaandel - toch is dit niet de ingang die je zenuwstelsel zoekt wanneer het veiligheid mist.
Dus ik ben me gaan afvragen: als mijn brein niet de ingang is, wat dan wel? Je komt dan algauw uit bij ademhalingsoefeningen. Bizar genoeg maakte dit het eerst erger. Om bewust te ademen, heb je namelijk je prefrontale cortex nodig — het sturende, plannende deel van je brein. En dat is nu net het deel dat verzwakt zodra je overprikkeld raakt. Je hebt dus een goed werkend stuurbrein nodig om een oefening te doen die je stuurbrein moet ontlasten. Dat voelde voor mij, in die periode, als vechten tegen mezelf. Ik wilde daarom veel liever begrijpen wat de snelste weg voor mijn brein is naar veiligheid, zonder dat het dit stuk van mijn brein moest passeren. Want van zodra die ademhalingsoefening iets is wat je heel bewust inplant, wat je leert van iemand of waar je je aanzet met intentie wordt je sturende brein geactiveerd en is het meer dan gewoon ademen. Dat is het punt waarop ik iets ontdekte dat ik zo graag met jou wil delen, omdat ik weet dat jij net als ik bezig bent met je gezondheid, beseft dat je zenuwstelsel een rol speelt bij je vertering en misschien ook zoekt naar manieren om dit zo natuurlijk mogelijk te benaderen.
Luister dus goed wat mijn onderzoek opleverde: Van alle zintuigen is geur het enige dat rechtstreeks — zonder om te rijden via je bewuste, denkende brein — je emotionele alarmsysteem bereikt. Er zitten maar twee synapsen tussen een geur die je opsnuift en de amygdala, het deel van je brein dat binnen een fractie van een seconde beoordeelt: is dit veilig of niet.
Geur omzeilt dat hele probleem. Het hoeft je stuurbrein niet te overtuigen. Het spreekt rechtstreeks het deel van je brein aan dat over veiligheid beslist.
En er zit een detail in dit verhaal dat ik toen nog niet begreep, maar dat achteraf de sleutel bleek. Dus ik moet je even terug meenemen naar 2022 toen ik voor het eerst naar de Ardèche in Frankrijk ging. Ik verbleef bij lavendelboeren — zij hadden cabanes op hun domein waar je kon overnachten. Die lavendelolie was een hobby, bijzaak voor hen. Enkel te koop in hun kleine lobby als je het domein op wilde rijden. Ik kocht daar een flesje olie, gewoon als souvenir. Niet met een plan op dat moment, niet met een doel.
Dat flesje bleef gewoon staan, ik gebruikte het sporadisch. Het stond ergens in een kastje toen ik het in 2023 terug bovenhaalde, want ik dacht er niet meer aan.
Tijdens die periode waarin ik mijn zenuwstelsel opnieuw leerde kennen, ging ik bewust met de lavendelolie aan de slag. Ik gebruikte het tijdens mijn lichaamsbewuste momenten — die stille, trage oefeningen waarin ik gewoon probeerde te voelen wat er in mijn lijf gebeurde, zonder iets te forceren.
En ik merkte iets. Ondanks dat het flesje daar een jaar had gestaan, was er niets van de kwaliteit verloren — de geur was nog even sterk en zuiver als op de dag dat ik het kocht. Ik had ook andere lavendelolie gekocht in het verleden en die werd kleverig aan de dop en zelfs ranzig. Ik vond het echt opmerkelijk dat ik zelfs 3 jaar later nog steeds diezelfde lavendelolie aan het gebruiken was zonder kwaliteitsverlies (ik had namelijk een grote fles gekocht). Maar elke keer dat ik het gebruikte tijdens die momenten, ontspande mijn systeem zichtbaar sneller.
Wat daar eigenlijk gebeurde, snapte ik toen nog niet theoretisch. Maar mijn hersenen waren een koppeling aan het maken: telkens als dat specifieke flesje open ging, volgde er ontspanning. Niet omdat ik dat besliste. Omdat mijn brein die geur begon te herkennen als het signaal dat ontspanning aankondigt.
Want niet elke geur doet hetzelfde. Lavendel bevat twee stoffen die het meeste werk doen: linalool en linalyl acetaat. Die grijpen niet op één punt in, maar op meerdere systemen tegelijk — ze spelen in op je GABA-systeem, het systeem dat je brein een remsignaal geeft, op je serotoninehuishouding - dat is je feel good hormoon, en op de as die je cortisol reguleert met andere woorden: je stress bepaalt.
En dat effect is een kwestie van hoeveel de concentratie is van de pure lavendel-ingrediënten. Hoe zuiverder en geconcentreerder die stoffen aanwezig zijn, hoe sterker dat signaal. Een verdunde of synthetische lavendelolie — zoals je in de meeste drogisterijen of grote wellnesswebshops vindt — bevat gewoon minder van deze stoffen die dit effect hebben. Het ruikt misschien gelijkaardig. Maar het doet minder.
Toen ik zelf met een geuranker begon te werken, wilde ik niet zomaar een flesje uit de winkel nemen. Ik ging op zoek naar olie waarvan ik exact wist wat erin zat en aangezien ik ze zelf 3 jaar lang gebruikt heb wist ik dat dit mijn olie hoorde te zijn.
Mijn eigen Lavelke Lavendelolie. Die ik vorige zomer, toen ik terugkeerde naar dezelfde plek, meebracht uit Frankrijk. Want ik trok mijn stoute schoenen aan en vroeg de boeren of ze een stuk van de oogst met mij wilden delen. Ik kreeg er nog het hele verhaal bij van hoe hun kwaliteit bij de beste van de hele vallei hoort, omdat de boer naar eigen zeggen werkt met een techniek van zijn grootouders, die rekening houden met de stand van de maan. Je kan dat zweverig vinden, maar voor mij is de kracht van de maan pure wetenschap - als je begrijpt dat de maan ook hele oceanen kan optillen met eb en vloed tot gevolg. En dat voel je in dit product. Dus ik besloot dat ik deze olie wilde meenemen naar huis, zelf wilde bottelen en zelf wilde inzetten voor mijn gevoelige klanten met verteringsklachten en een overprikkeld zenuwstelsel.
Korte keten, geen tussenpartijen, geen bijmengingen. Geen bulkproduct met een lavendelgeurtje erin, maar onverdunde etherische olie waarvan de concentratie linalool en linalyl acetaat hoog genoeg is om dat verschil ook echt te maken voor je zenuwstelsel.
Het bottelen heeft lang op zich laten wachten, ik had een beetje onderschat hoeveel tijd het kostte om dit op de markt te brengen met mijn eigen label en hoe uitdagend het is om flesjes te vinden die passen bij het verhaal dat ik breng. Het zijn flesjes geworden van 20 ml, dat hadden de luisteraars van deze podcast eerder aangegeven in een poll. Deze dosering is dubbel van het gebruikelijke waardoor je in verhouding minder betaalt voor betere kwaliteit in grotere hoeveelheden. De Lavelke Lavendelolie is echt geen trendy wellness-extraatje, maar een eerlijk, concreet signaal dat ik zelf jarenlang zocht toen ik nog dacht dat rust vanzelf zou komen als ik maar minder deed.
En uiteraard gaat een druppeltje lavendelolie je problemen niet doen wegsmelten als sneeuw voor de zon. Het gaat om het creëren van kleine gewoontes en routines in je leven die je een structuur geven die vertrouwd en voorspelbaar is voor je systeem; Elke ochtend word ik wakker en ga ik eerst even zitten bij mijn lichaam. Ik voel wat wil bewegen, ik schommel wat van links naar rechts. Ik sta op en schud mijn lichaam zachtjes wakker of wieg heen en weer. Een manier om in te checken bij mijn lichaam en mezelf te laten weten: goeiemorgen, hier ben ik weer. Zonder meteen in de ratrace te stappen. En dan is het zo krachtig om dat moment te combineren met mijn favoriete lavendelolie. Want dit is voor mijn emotionele brein de snelste weg naar veiligheid. En ik wil niets liever dan dit moment koesteren en delen met jou. Want ik geloof dat echte verteringsrust daar start. Bij hoe jij in die kleine momenten die je verankerd in je dagen je lichaam opnieuw kunt laten weten: het is veilig hier en nu.
Als je dit net als ik met Lavelke Lavendelolie wil doen, dan kan je deze zomer je flesje Lavelke aanschaffen - zolang de voorraad strekt. Je kan hiervoor klikken op de link in de shownotes of je kan me op Instagram een berichtje sturen met het woord “lavelke” en dan krijg je meteen de informatie.
Ik hoop dat je deze aflevering inspirerend vond - en als dat zo is mag je me zeker een 5-sterren-review geven op Spotify. Dit helpt me enorm met de podcast vindbaar te maken voor mensen die geïnteresseerd zijn in dit thema dus merci om me op deze manier te steunen. Tot de volgende!
